“Ik heb lang het gevoel gehad dat ik mijn Caribische kant niet kon claimen. Ik kan doorgaan als wit persoon, dus ik heb niet dezelfde ervaringen in het dagelijks leven als mensen van kleur. En ik ben ook niet echt met de cultuur opgegroeid.” Emma Stomp (31) is schrijfster en communicatiemedewerker bij het Nederlands Letterenfonds. Met veel vragen over haar opa, die zij nooit heeft gekend, dook ze in haar familiegeschiedenis op Curaçao en in Suriname.
Hoe meer Emma over haar roots ontdekte, hoe meer zij ook een ontbrekend stuk in zichzelf kon vormgeven.
“Ik wil weten wie mijn opa was”
Al meer dan 10 jaar schrijft Emma korte verhalen. Een paar jaar geleden begon zij met schrijven volgens het principe Morning Pages, uit het boek The Artists Way van Julia Cameron. Daarbij schrijf je elke ochtend het eerste op wat in je opkomt – en op basis daarvan blijf je verder schrijven. “Op een dag schreef ik zonder erbij na te denken op: ik wil weten wie mijn opa was.”
Emma heeft haar opa Henk Stomp nooit gekend. Ook Emma’s vader Olaf wist niet veel over zijn vader – Henk overleed toen Emma’s vader 9 jaar oud was. “Nadat ik mijn wens op paper had gezet, werd er iets in mij getriggerd; ik wilde meer ontdekken en besloot over mijn opa te gaan schijven.”
Henk Stomp werd in 1930 geboren op Curaçao, in een Surinaams migrantengezin. Migratie en de daarbij horende vragen over identiteit lijken een rode draad te zijn in Emma’s familiegeschiedenis. Ook nu nog bij Emma.
Als bursaal student naar Nederland
Op zijn 21e vertrok Henk Stomp met een studiebeurs naar Nederland. Toen Emma haar onderzoek begon, wilde ze vooral weten hoe haar opa die studietijd beleefd had: “De feiten kende ik wel, maar in de jaren 50 waren er natuurlijk nog niet veel mensen van kleur in Nederland. Als je met een hedendaagse blik terugkijkt, kan het bijna niet anders dan dat ze discriminatie hebben meegemaakt. Hoe moet dat voor mijn opa geweest zijn?”
Om daarachter te komen, sprak Emma met andere Caribische oud-studenten die met een studiebeurs naar Nederland gekomen waren. “Uit die gesprekken proefde ik vooral hoe spannend ze het vonden. Het was in die tijd een groot avontuur om zo’n reis te maken. Daarnaast waren ze ook vooral erg dankbaar dat ze de mogelijkheid kregen om te studeren.”
Dankbaarheid
Die dankbaarheid zette Emma aan het denken: “Op het eiland waren geen universiteiten of hogescholen – in het verleden was daar niet in geïnvesteerd. Curaçaose studenten konden ook studeren in de VS, maar daarvoor kregen ze geen beurs. Velen van hen waren dus van Nederlandse beurzen afhankelijk voor hun kans op een goede toekomst. “Ik begrijp dat ze daar dankbaar voor waren. Maar met de bril van nu op voelt het ergens ook ongelijkwaardig, de Caribische studenten moesten zich hier enorm aanpassen.”
Voor haar onderzoek las Emma het boek Lekker Warm…Lekker Bruin. Vallen en opstaan in twee culturen van Jules de Palm, over zijn studententijd in Nederland als Caribisch bursaal student in de jaren 50. “Uit dat boek en uit artikelen op Delpher maak ik op dat het onderwijs nog erg koloniaal was. Scholieren op Curaçao leerden alles over Nederland en niets over de geschiedenis van het eiland waar zij woonden, of over de flora en fauna. En dan kwamen ze naar Nederland, en hier wist niemand iets over Curaçao. Het was niet wederzijds.”
Naar Curaçao, en weer terug naar Nederland
Met veel ambities keerde Emma’s opa Henk na zijn studie terug naar Curaçao om zijn loopbaan te beginnen. Emma’s oma nam het dappere besluit om met Henk mee te gaan naar zijn geboortegrond. Daar trouwden ze en kregen 4 kinderen, onder wie Emma’s vader Olaf.
Henk vond wel een goede baan op Curaçao, maar helaas ervaarde hij ook nadelen van zijn Nederlandse studie: “In brieven die hij had geschreven, lees ik dat hij tegen hordes opliep. Hij kreeg niet de mogelijkheid om op te klimmen. In een van de brieven schreef hij dat hij werd tegengewerkt door een collega, die het niet OK vond dat jonge mensen met een diploma uit Nederland te veel invloed kregen.”
“Zou een hele goede opa geweest zijn”
Door de negatieve ervaringen besloot Henk een baan te zoeken in Nederland. Maar ook dat was niet makkelijk. Dat blijkt uit de vele afwijzingsbrieven, die bewaard zijn gebleven. Uiteindelijk verhuisde hij toch met zijn gezin naar Nederland en kon hij aan de slag bij de IB-Groep, tegenwoordig DUO – de overheidsorganisatie die gaat over studentenfinanciering.
Hier werd hij wel leidinggevende, maar helaas overleed hij al op 41-jarige leeftijd. Emma: “Eindelijk kon hij zijn kansen grijpen, en toen was het te laat. Dat is wel verdrietig. Ik vind het wel jammer dat ik hem niet gekend heb. Ik hoorde altijd hele mooie verhalen over hem; hij was een lieve en hartelijke man. Hij zou een hele goede opa geweest zijn.”
Emma’s voormoeder in Suriname
Door het onderzoek naar haar opa Henk, leerde Emma ook meer over de geschiedenis van zijn ouders in Suriname. In zijn moeder, haar overgrootmoeder Helouise Ong-A-Swie, herkent zij een vrouwelijk voorbeeldfiguur.
“Mijn overgrootmoeder mocht eigenlijk niet met mijn overgrootvader Herman Stomp trouwen. Hij was lid van de Protestantse Broedergemeente, en haar familie was katholiek. Hij vertrok naar Curaçao om te gaan werken – in Suriname was veel werkloosheid en op Curaçao kon hij aan de slag bij Shell.”
Het was dus geen makkelijke situatie voor Emma’s overgrootmoeder, maar toch zette zij door. Ze trouwde ‘met de handschoen’ (op afstand) en toen hij meer gesetteld was op Curaçao, vertrok ze naar hem. “Dat was een dappere stap: trouwen met hem tegen de wil van haar ouders. En zo ver van haar familie een gezin stichtten.”
Helouise’s echtgenoot, Emma’s overgrootvader, overleed al op 56-jarige leeftijd. Helouise kwam alleen te staan, met 9 kinderen. “ze heeft toen manieren gevonden om te overleven. Ze verkocht bijvoorbeeld eieren, en bood onderdak aan soldaten”. Een sterke vrouw, in die tijd, is wel iemand om tegenop te kijken, vindt Emma: “En dan te bedenken dat ik vóór mijn onderzoek niets wist over haar. Hoe meer ik leer, hoe meer ik tegen haar op kan kijken.”
Wortels in het slavernijverleden
Emma’s overgrootmoeder was van Creools-Chinese afkomst. Als Emma voor haar stamboomonderzoek nog verder teruggaat in de tijd, zal ze bij het slavernijverleden komen.
“In het Nationaal Archief in Den Haag vond ik al iets over de eerste vrije tot-slaaf-gemaakte in mijn stamboom. Dat vond ik heel bijzonder om te zien. Ik kon ook de naam van de eigenaar in Suriname vinden.”
Nu Emma zich meer verbonden voelt met de generaties die haar voorgingen, staat zij er meer open voor om te leren over die geschiedenis: “Ik vind het een pijnlijke geschiedenis en ik had altijd het gevoel dat ik hem niet echt mocht claimen. “Ik ben white passing – ik kan doorgaan als wit persoon, dus ik maak niet dagelijks mee wat mensen van kleur meemaken”. Maar ik ben nu wel getriggerd om meer te leren.”
Van het verleden naar het heden
In het kader van haar voorouderonderzoek, ging Emma in 2024 naar Curaçao met haar vader en haar partner.Foto bovenaan de pagina: Emma met haar vader Olaf.
Ook daar kreeg ze te maken met wat identiteitsvraagstukken. “Bij de paspoortcontrole op Curaçao zei mijn vader ‘ik ben hier met mijn dochter’. De dame van de douane keek verwilderd om zich heen, want ze begreep niet dat ik zijn dochter was. Mijn vader moet het steeds specifiek zeggen, omdat ik een andere huidskleur heb. Wat dat betreft voel ik me op Curaçao meer een outsider, want mijn vader blend daar meer in dan ik.”
Maar dat gevoel had zij totaal niet bij haar familie op Curaçao, de ooms, tantes, neven en nichten van haar vader: “we werden super warm door hen ontvangen; het is echt een familiegevoel. Dat versterkt ook mijn band met het eiland. We waren er niet als toerist, ik kon echt voelen dat mijn wortels daar liggen.”
En dan maakt huidskleur niet uit: “Je familie zijn ook je roots. Ik kan nu ook wat meer van de cultuur claimen; ik ontdek meer van de keuken, de muziek en ik leer de taal. Ik voel me daardoor heel erg verrijkt en completer.”
- Emma werkt aan een boekproject over haar familiegeschiedenis. Daarover schrijft ze op haar website emmastomp.nl
- Ook schreef zij gedichten over haar opa op de literaire website hard//hoofd.
- Voor een artikel in Trouw, schreven Emma en haar vader elkaar brieven over hun reis naar Curaçao.
- Foto’s: familiearchief van Emma Stomp
